Kalite:

Harmancılığın tanıtımını yaparken, ekspertiz prensiplerini sıralamasında ön planda, “Blender ’in görevlerini, kompozisyonu oluşturan tütünlerin belirtilen neviyatları yansıtıp yansıtmadığını, neviyat sınırlarını, toleranslarını ayrıca da tütün bireylerinin tasnif dereceleri içinde neviyat sınır atlamalarını görmeli vb. faaliyetlerin harmancının görev kapsamındadır” demiştik. Bu işlem, tütünlerin tüm niteliklerini muayenesinden yararlanmak suretiyle nevilerin tanımlanması konusunda yapılan metotlu kalite değerlendirmedir. Bir nevi harmancılıkta tütün nevilerinin ekspertizidir. Ekspertiz işlemi her ne kadar bir sübjektif (nesnel) izlenimi gösteriyorsa da fabrikasyonda kullanılacak yerine göre kalite ayrımının belli bir prensipler dahilinde yapılmasının önemi büyüktür ve her zaman gereklidir. Zira tütünün kalite durumunu değerlendirmede ölçü birimi nevidir.

Ayrı ayrı her nevi kalite değerleri bakımından yanı veya birbirine çok yakın olan yaprak gruplarını temsil etmektedir. Neviler her tütün tipinin ayrı olan özelliklerinin bir kapsamı olarak ta ifade edilebilir.

Dolayısıyla kalite özellikleri birbirinden farklı bulunan tütün yapraklarının farklılık dereceleri göz önünde tutularak belli gruplar halinde toplanması işlemi ayrı nevileri oluşturur. Böylece türlerin kalite bakımından nevilere ayırımı kalite değerlerinin ölçülmesi demektir.

Harman oluşturmada tütünlerin işlenmiş olmaları nedeniyle nevi muayenesini gayet kolaylıkla yapılmasını sağlar. Harmancının ekspertiz işlemi genellikle kabul edilen tütünlerin nevi standartlarına uygunluğu ve bu arada denk ve tongaların yalnız nevilerin kıyaslanmasından ibarettir.

Tütünlerin çeşitli teknolojik dönemlerinde ve bilhassa işlemleri sırasında maruz kaldıkları el ve makine hareketleri etkisiyle yaprakların kırılmasından ve kopmasından tütün parçaları meydana gelir. Her ne kadar bu tür tütünler için kırık ve klasman dışı tütünler desek bile bu tütünlerin harmancılıkta kullanılması mümkündür.

Karadeniz için 8 mm , diğer bölgeler için 12 mm çapında olan eleklerden geçmeyecek büyüklükte olan bu tütün parçaları ayrı denk veya tonga haline getirilir ve buna kırık tütün denir. Kırık tütünler, harmancının gerek maliyet, gerekse içim niteliğini bakımından denge sağlama tütünüdür. Çünkü kırık tütün hem ucuz olmakta hem de tüm nevilere ait tütünlerin karışımından,yani işlenen ellerin kendi aralarındaki paçalından oluşmaktadır. Burada dikkat edilecek hususlar, kırık tütünlerin rengi, hangi ellerin işlemesinden meydana geldiklerini saptamak ve özellikle de içlerinde toz ve yabancı maddeler olup olmadığını tespit edilmesi gerekir. Tüm bu vasıfları göz önünde tutarak harmancı, orta ve düşük kalite mamul harmanlarında kırık tütünleri hiç kuşkusuz değerlendirebilmektedir.

Tabii bu klasik neviyat gradları dışında harmana gelen tütünlerin arasından bazen tütün yapraklarını değişik tasnif etme sistemi uygulanarak oluşturulmuş gradlara da rastlamak mümkündür.

Bunlardan birincisi ; bazı ülkelerde bazı ülkelerde çıkıntı (ara neviyat) ismi altında ticari amaçlar doğrultusunda oluşturulmuş partiler hazırlanır. Çıkıntı adlı neviyat , bir ara garddır. (Bizde ise çıkıntı, normal neviyatlandırmada ticari değeri olmayan tütünler için kullanılır.)

Genelde tütün yapraklarının bariz kalite farklılıkları bazında tasnif edilerek ve Pazar isteklerine göre üç sınıfa ayrılır. Klasik anlamda çıkıntı neviyatını, başlıca fazla arızalı veya normal kurutulmamış, renkleri matlaşarak yeşilimsi nüanslara bürünmüş üst ellerin ve ikinci anaların yaprakları teşkil eder.

İkinci bir neviyatlandırma şekli ise yüniktir. Bu birleştirilmiş grad anlamındadır. Komşumuz Yunanistan ‘da , ülkemizde ise daha düşük kaliteli tütünler, ayrı ayrı ellerin pek belirgin olmadığı, kalite farklarının birbirine yakın olduğu durumlarda tütünler yünik olarak tasnif edilerek işlenirler ve denk haline getirilirler.

Grad esaslarına göre işlenerek harmanlara gelen tütünlere baktığımızda onları Yüksek kaliteli , Orta kalitede ve Düşük kalitede tütünler olmak üzere 3 kalite kategorisinde mütalaa edebiliriz.

a - Yüksek Nitelikli tütünler :

Görsel Nitelikleri : Diplerin haricinde tüm elleri kapsayan , yeşil ve kahverenklerin dışında sarı renkten açık kırmızıya kadar, az arızalı olanlar.

Kimyasal İçerik : Mineral madde ihtivası % 16’ ya kadar olan düşük veya orta derece içerikli tütünler. Keza şumuk katsayısı % 1.0’ın üstünde ve orta ile yüksek derecede reçine, eteri yağlar olanlardır. İçim özellikleri : Çok hoştan, hoşa giden etki çizgisini izleyen vasıfları taşımalarıdır.

b - Orta kaliteli tütünler:

Görsel özellikler : Orta derecede arızalı, açık yeşil, kırmızıdan açık kahverengi nüanslı tüm ellerin yaprakları

Kimyasal içerik : Şumuk katsayısı % 0.5-1.0, reçine ve eteri yağ ihtivası ise orta derecede.

İçim özellikleri : Genelde nötr olup biraz hoş ve kabaca olabilir. Fakat hiç bir zaman hoşa gitmeyen nitelikte değildirler.

c - Düşük kaliteli tütünler :

Tüm ellerden oluşabilirler. Şumuk katsayısı düşüktür. Umumiyetle % 0.5-0.6 nın altındadır. İçimleri biraz hoşa gitmeyen niteliktedir. Düşük kaliteli tütünlerde arıza dereceleri ve renk durumlarına göre 3 gruba ayrılırlar. Yeşilimsi-kahverengi, koyu yeşil ve koyu kahverengi renk taşıyan tütün yaprakları.

Sonuç olarak, yüksek kalitenin tütün bitkisinin ortasından ucuna doğru belirginleştiğini ve baçlıca bu yaprakların gerek görsel, gerekse kimyasal içerik açısından en zengin ve iyi içimli olduğunu vurgulayabiliriz.